Pijn bij het vrijen komt vaker voor dan veel vrouwen denken, en er wordt weinig over gesproken. Een deel van die klachten heeft te maken met vaginisme: de spieren rond de vaginale opening spannen zich onwillekeurig aan zodra penetratie dichtbij komt. Een tampon inbrengen lukt dan niet, een inwendig onderzoek is moeilijk en vrijen doet pijn of is niet mogelijk. De reactie is niet bewust te sturen en zegt niets over zin, liefde of aantrekkingskracht.
Vaginisme is geen kwestie van aanstellen en ook geen teken dat het lichaam kapot is. Het gaat om een beschermingsreactie van zenuwstelsel en bekkenbodem. Dat maakt de klacht lichamelijk, ook wanneer gedachten, herinneringen of verwachtingen meespelen. Juist die wisselwerking tussen lichaam en beleving maakt lichaamsgerichte begeleiding zinvol.
De cirkel van verwachting, spanning en pijn
Wie pijn verwacht, wordt alerter. De ademhaling gaat hoger zitten, buik en billen spannen aan en de bekkenbodem trekt samen. Een poging tot penetratie wordt daardoor pijnlijker, en die ervaring bevestigt de verwachting voor de volgende keer. Doorzetten maakt de cirkel meestal sterker. Daarom is het advies bij vaginisme vaak om penetratie tijdelijk los te laten en intimiteit eerst op andere manieren vorm te geven.
Eerst laten onderzoeken
Niet alle pijn bij het vrijen is vaginisme. Droogheid, een infectie, huidirritatie of littekenweefsel kunnen ook pijn geven, en pijn en spierspanning bestaan vaak naast elkaar. De huisarts is het eerste aanspreekpunt en kan zo nodig verwijzen naar een gynaecoloog. Een seksuoloog kijkt daarnaast naar verwachtingen, eerdere ervaringen en de relatie. Een uitgebreide uitleg over vaginisme, met signalen en mogelijke oorzaken, is te vinden bij Wonderstate, een webshop voor intieme verzorging die ook over de klacht schrijft.
Wat haptotherapie toevoegt
Haptotherapie is een lichaamsgerichte vorm van begeleiding die werkt met voelen, aanraking en contact. Bij vaginisme gaat het daarbij niet om inwendig werken, maar om het lichaam weer als veilig ervaren. Een haptotherapeut helpt een vrouw op te merken waar spanning zit, hoe die opkomt en wat er gebeurt wanneer ze haar grenzen voelt en aangeeft. Oefeningen met ademhaling, houding en uitwendige aanraking maken het verschil tussen aanspannen en loslaten voelbaar. Dat kan meer regie geven, en regie helpt om de beschermingsreactie stap voor stap af te bouwen.
Samenwerken met de bekkenfysiotherapeut
Een geregistreerd bekkenfysiotherapeut richt zich op de spieren zelf: de rustspanning, de coördinatie en het vermogen om los te laten. Met toestemming kan een inwendig onderzoek deel uitmaken van de behandeling, net als opbouwende oefeningen met een eigen vinger of dilators. Haptotherapie en bekkenfysiotherapie vullen elkaar zo aan. De haptotherapeut werkt aan veiligheid en lichaamsbewustzijn, de fysiotherapeut aan de spierfunctie. Afstemming tussen beide, eventueel samen met een seksuoloog, voorkomt dat een vrouw tegenstrijdige adviezen krijgt.
Hulpmiddelen voor meer comfort
Hulpmiddelen kunnen een behandeling ondersteunen, maar zijn geen behandeling op zich. Glijmiddel vermindert wrijving en maakt aanraking prettiger, zowel op waterbasis als op siliconenbasis. Een set dilators in oplopende maten wordt gebruikt om stap voor stap te wennen aan inbrengen, bij voorkeur volgens het schema van een bekkenfysiotherapeut. Zachte bufferringen, zoals die van Ohnut, zijn bedoeld om de penetratiediepte te beperken. Een overzicht van zulke producten, waaronder een siliconen dilatorset van vier stuks en natuurlijk glijmiddel met hyaluronzuur, staat op https://inwonderstate.com/nl/collections/pijnvrije-seks-hulp en kan als aanvulling op de begeleiding dienen.
Voor een eerste gesprek met een haptotherapeut of bekkenfysiotherapeut helpt het om vooraf op te schrijven wanneer de spanning optreedt: bij een tampon, bij een onderzoek, alleen bij het vrijen of bij één partner. Die details bepalen waar de begeleiding begint. Ook de partner kan bij een sessie aanwezig zijn, zodat beiden leren hoe intimiteit zonder druk op penetratie kan verlopen.